Tutorizazio plana; haurdunaldia

Haurdunaldia eskolan: Hemen uzten dizuet nire gaiari buruzko informazioa

Ginekologoen ustez, gaztaroan gertatzen diren haurdunaldiak, 19 urtetik behera gertatzen diren haurdunaldiak dira.

Nerabezaroan hiru haurdunaldi ezberdin bereiztu ditzakegu:

Nerabezaro goiztiarra: 10 urtetik 13 urtera arte ematen da. Etapa honetan nerabeak bere gurasoekiko interesa galdu du.

Nerabezaro erdilariak: 14 urtetik 16 urtera arte ematen da. Psikologikoki gurasei dagokionez erlazioa sendotu dute. Gorputzaren garapena gertatu da.

Nerabezaro berankorra 17 urtetik 19 urtera arte gertatzen da. Etapa honetan nerabeak ez du ia aldaketa fisikorik aurkezten.

Espainian gertatzen diren haurdunaldien SEITIK BAT, 19 urte baino gutxiko nesketan ematen dira.

Zergatik?

- Jada, gazteak lehenago hasten direlako erlazio sexualak edukitzen.

- Informazio falta apika.

- Kulturaren arabera baita goizago edo beranduago izaten dira haurdunaldi kasuak.

Noren errua da?

- Ustez bi "errudun" daude arlo honetan:

- Alde batetik gurasoak. Askotan beraien seme-alabekin sexualitateari buruz hitz egitea zaila egiten zaielak.

- Bestetik, eskolan "sexologia" ematen ez delako. Eta ematen bada 16-17 urterekin ematen da, oso berandu.

Irakasleei dagokienez:

- Sexuaren "tabua" desagertarazi behar dute. Sexua naturala da.

- Sexologia emango bazen, aguan nerabeen haurdunaldi asko murriztu ahalko lirateke.

—

—

—

DOLUA

DOLUA ESKOLAN

Heriotza bat onartzeko eta bizitzeko gogoak berreskuratzeko mekanismo osasuntsu bat da dolua. Norbaitek hiltzeko arriskua duela ulertzen denean hasten da dolua eta min handirik sentitu barik hildako pertsona hori gogoratzen dugunean bukatzen da. Beste motatako galerei ere dolua deitzen diegu, esate baterako, dibortzioa, langabezia, hiri aldaketa e.a.

Gurasoek haien umeak heriotzatik urrunduta mantentzeko ohitura dute eta ez dira konturatzen haurrarentzat hori txarra dela. Alde batetik, helduek duten minari aurre egiteko erak ez dituzte berenganatzen. Eta beste alde batetik, ezin dira erabilgarriak sentitu laguntza emanez. Gainera, zailtasunei aurre egin ahal dietela jakiteko beharra dute  eta zoritxarrak bilduta egoteak eramaten gaituen horretan, gizakiagoak bihurtzen gaituela ulertu beharra dute. Hori dela eta, umeei haien dolua eramaten utzi behar diegu, bizitza emozionala, soziala eta espirituala berregituratzen  baitu. Bestela, ez badiegu haien dolua egiten uzten, ongizatea lortzea zailagoa izango da eta arazo larriagoak agertu ahal dira: depresioa, arazo afektiboak, desoreka psikiatrikoak …

Gai hau eskolan ere kontuan edukitzea oso garrantzitsua da. Horretarako irakasleek egoera honen aurrean nola jokatu behar duten jakin behar dute, haien ikasleen  erreakzioei nola aurre egin, ikasleei irakatsi behar diete dolua jasaten duten umeak errespetatu eta lagundu behar dituztela. Irakasleek prestakuntza hori izatea oso garrantzitsua da, momentu hauetan eskolaren laguntza ezinbestekoa delako.

Eskola umearen bizitzan egituraren papera jasotzen du, bere familia da egitura euskarri nagusiena, baina momentu hauetan hankamotz dago. Arrazoi horregatik, egunero eskolara  joatea oso laguntza handia da; aktiboa egotea derrigorrezkoa du, eskolan nahiz kanpoan. Egiturazko euskarri hauek galeraren egokitze prozesua egiten laguntzen diete. Eskolan ematen zaien laguntza eta oreka sentitzen dute, haien eskolako emaitzak txarrak diren arren.

Ume hauek egoera anemiko aunitz izaten dituzte, haien artean; tristura, beldurra, ezeztapena edo ukapena, hira, errua … Egoera hauek baztertzen laguntzeko hainbat jarduera egitea komeni da:

·        Heriotzaren errealitatea onartzea.

·        Emozioak eta heriotzaren mina lantzea.

·        Berregokitu hildakoa ez dagoen leku batera, hau da, ulertu behar dute beraien bizitza desberdina izango dela hildako pertsona gabe.

·        Hildako pertsonarengatik ditugun emozioak kontrolatzeko gai izatea eta bizitzarekin jarraitzea. Hildakoa pena barik eta maitasun askoz gogoratzea.

Laburtuz, ume bati maite zuen pertsona bat hiltzen bazaio, ezin diogu behartu triste ez egotera, bestela bere minarekin zer egin ez du jakingo. Ume batek dolua eramaten badu eta bere inguruan laguntzen dioten pertsonak baditu, aurrera egingo du, pertsona hori gogoratuz, falta  sentitzen, baina berriro zoriontsu izatea lortuko du.

Umea artatzeko eta aurrera  egiteko, laguntzeko prest gaudela erakutsi behar diogu. Gertatutakoa eta bere mina sentitzen dugula esan behar diogu, nahi duen tristura adieraztea utzi behar diogu, ahal zuen guztia egin zuela garbi laga, eta azkenik, galerari buruz nahi duen beste hitz egitea utzi behar diogu.

Falta dugun pertsonari buruz hitz egiteko, nahiz gurasoek nahiz eskolako irakasleek, hainbat gauza kontuan eduki behar dituzte; heriotzaren kontzeptuak erakusteko eta haien galderei erantzuteko komeni da anemikoki sentipen txikiagoa eragiten dio beste hutsekin egitea, esate baterako, etxeko animaliekin, landareekin … Hasteko, heriotzaren zergatia puztu edota handizkatu behar da, modu honetan, umeak ulertzen du heriotza ez datorrela hazten zarelako edo pixka bat gaixorik zaudelako. Galderei naturaltasun osoz erantzutea oso garrantzitsua da. Heriotza zer den argi geratu behar zaie, gorputzaren geldialdi guztia, eta ez dutela minik ezta ezer sentitzen. Oso garrantzitsua da  betikotasunaren ideia eta ezerezaren edo huts absolutuaren ideia ezin dute asimilatu, hori dela eta, ez dira erabili behar, bestela  bere larritasuna handitzen da. Hitz hauek ez erabiltzeko, azalpen egoki bat erabili daiteke (Kübler-Ross-ek erabiltzen zuena), hiltzeak, beldar izateari uztea dakar, tximeleta polit batean bihurtzeko. Heriotza eta gero, ondo sentitzen garela esan behar diogu ere. Hazten direnean beraien azalpena bilatuko dute, baina bitartean hau oso egokia da. Jaiotzen den guztia beste gizaki batzuk jaio ahal izateko hiltzen dela, argi izan behar dute . Hil eta gero, nora joaten zaren galderari erantzuteko, ez dakigula esan dezakegu, baina pertsona batzuentzat bizimodu ezberdin eta hobe batera pasatzea dela. Erantzun honen bidez, erantzun erlijiosoak baztertzen ditugu, umeek larritasuna sentitu ahal dutelako ezezagun batekin bizitza guztia pasatuko duela pentsatuz eta maite duen pertsonetatik urrun.

Ondorio moduan, aipatu ahal da, ezinbestekoa dela umeei dolua eramaten uztea eta behar duten laguntza edukitzea bai familiaren aldetik, bai eskolaren aldetik. Gomendagarria da, etxean nahiz eskolan heriotzari buruz hitz egitea, modu honetan, umeak horren berri izango du eta maite duen pertsona bat hiltzen denean, zer gertatu den ulertuko du, aurretik hitz egindakoari esker.

JARRERA DISRUPTIBOAK

Ikasle batek edo batzuek jokaera desegokiak gauzatzen dituztenean klase erdian eta ikasketa prozesua galarazten dutenean ematen de jarrera disruptiboa, taldeko lana mozten eta arreta beraiengana desbideratuz. Irakasleak denbora luzea erabili behar du ordena eta arreta berreskuratzeko eta mantentzeko. Eta irakaslearentzako hori estresantea da.

Jokaera desegokiak:

- Kooperazio falta

- Heziera txarra

- Lotsagabekeria

- Beste ikasleak eta/edo irakaslea zirikatzea 

- Behin eta berriro azaldu dena berriz azaltzea eskatzea

- Aspertzearen espresio gehiegizkoak

- Zarata nekagarriak egin

 Zergatik dute honako jarrera?

- Irakaslearen edo ikaskideen arreta bereganatu  nahi duten ikasleetan.

-  Boterea lortu.

- Mendekatzeko gogoa. Bere irudia berreskuratzen saiatzen da besteei min eginez.

- Onarturiko ezintasuna. Ikaslea berataz ezin dela gauza askorik espero ziur dago eta besteak horretaz konbentzitzen ditu.

- Lider negatiboak izan daitezke edo hauen menpe dauden ikasleak.

- Arau eta/edo afektibitate gabezia izaten ohi duten haurretan ematen da, edo gabezi akademikoak eta oldarkor umeetan.

­- Ikasle disruptiboa jokaera arazoak ditu, trebetasun sozialak falta zaizkio baita autoestima baxua izaten du ere.

Zer egin jarrera hauen aurrean ?

1- Arazoak aurreikusi : keinu eta begiradekin, parte-hartzera gonbidatuz, hurbilketarekin … . Begirada sakon batek errieta bat baino askoz gehiago esten ohi du.

2- Ez ikusiarena egin: Gehienetan efektua jarrera desagerraraztea da.

3- Ez sartu bere jokoan.Haiek nahi dutena da eta denbora galtze bat da.

4- Ez ahaztu beste ikasleak. 

5- Gure akatsak esan. Berandu joaten bagara edo akatsak egiten baditugu barkamena eskatu. Denok hanka sartzen dugula jakinarazi.

6- Tutoretza orduetan: Ikasle disruptiboekin hitz egin behar dugu indibidualki bere jarrera aldatzeko. Bestetik modu kolektiboan hitz egin dezakegu denen artean arauak ezartzeko eta haiek beste ikuspegi bat izateko (irakaslea izango bazina ze molestatuko zizun?). Egin ahal den beste gauza Liderrean zentratzea da; batzuetan klaseko liderrarekin hitz egiten badugu honek beste klase-kideko jarrerak aldatzea lortuko du.

Zergatik gai hau?

Betidanik ikasle disruptiboak klaseetan egon eta egongo direlako. Jarrera honen aurrean nola erantzun nahiko garrantzitsua da klasea era egokienean eman ahal izateko.

            Horretaz aparte, saskibaloiko entrenatzailea nintzenean lider negatibo batekin, honako jarrera zuena, topatu nintzelako. Nahiko zaratatsua izaten zen, besteei gauzak inposatzen zizkion beti hark nahi zuena egiteko eta bestela jotzen zituen. Niretzako nahiko estresantea zen, batzuetan ez nekielako horren aurrean nola jokatu. Berarekin hitz egin nuen besteen lekuan jartzeko eta gaizki egiten ari zela esateko, hori zela eta, bere jarrera pixka bat aldatu egin zuen, ez asko baina behintzat azken asteetan elkarbizitza hobeago bat izateko.

Izan nuen beste esperientzia bat lider positibo batekin izan zen, kirol-anitzeko begiralea nintzenean. Talde horretan bi haur jarrera disruptiboa zeukatenak nituen, beti arreta bereganatzeko ohitura izaten zuten. Baina lider positibo bat ere bazegoen. Zerbait azaltzen nengoenean eta bi hauek tontakeriak egiten ibiltzen zirenean isiltzen nintzen eta lider positiboak eta beste taldekideak hauei isiltzeko eta gelditzeko esaten zieten. Beste gauza bat egiten genuena, liskar bat egoten zenean, denok zirkulu batean jarri eta bakoitzak horren aurrean nola sentitu zen eta bere iritzia esaten zuen. Lider positiboak beti besteen lekuan jartzeko erraztasuna zuen eta bere taldekideei ondo eta gaizki zegoena esaten zituen. Ondorioz, haien artean beti hobeto ulertzen zirenez, lider positibo honi kasua egiten zioten eta bere jarrera aldatu zuten.

AUTOESTIMA

Autoestima gure auto-deskribapenei eskaintzen zaien balioari eta garrantziari deitzen zaio. Bere buruaz duen kontzeptua ebaluatzeko modua. Gure buruaren gainean dugun iritzia da; gainera iritzi horren gure jarrera baldintzatzen du. Autoestima hainbat kontzeptuen elkarketa da; auto-ezagutza (nolako jarrera dugun eta zergatik jakitea), auto-ebaluazioa (gure beharrak, gaitasuna, sentimenduak eta baloreak neurtzen jakitea), auto-onespena (pertsona bakoitzak bere buruarekiko duen jarrera), auto-errespetua (bakoitzak bere burua errespetatzea, beharrak, sentimenduak eta emozioak asetuz) eta auto-kontzeptua (gure irudiarekin zerikusia du eta indibiduo bezala definitzeko erabiltzen ditugun ezaugarri eta atributu multzoak osatzen dute), hain zuzen ere. 

Bost autoestima daude:

·         Soziala: beste umeekin duen erlazio mota eta kalitatea eta bere lagunekin nola sentitzen den.

·         Familiarena:  familia baten parte izatearen sentimenduarekin lotuta dago. Bertan maitea, garrantzitsua eta kontuan hartzen dutela sentitzen bada.

·         Akademikoa: arrakasten eta porroten aurren nolako jarrera duen zerikusia dauka.

·         Itxura fisikoa: bere gorputza nola baloratzen duen.

·         Globala: aurreko lauren batura da. Bere buruarekiko duen onespena edo gutxiespena.

Ume baten autoestima ona izan daiteke aspektu batzuetan eta txarra besteetan. Alor positiboen eta negatiboen kopuruan eta haien garrantziaren menpe dago autoestima globala. Nerabezaroan garrantzi handia duena soziala da; izan ere, umeentzako oso garrantzitsua da talde soziala haiek onartzea.

AUTOESTIMA BAXUA 
Pentsaeran trastorno bat da; horren ondorioz, bere burua ez du ondo ikusten.

·     Haurtzaroan sortzen da, denboraldi horretan bakoitzak oinarrizko ikuspuntua garatzen ari da.
   Autoestima baxua garatu ondoren ezinezkoa da egoera hori gainditu, indarberritze prozesua egin ezean.

·         Pertsona batek ezin du bere autoestima “igo”.

·         Milioika pertsonei eragiten die.

AUTOESTIMA BAXUAREN SINTOMAK

1- Besteei errua botatzea

Besteez kexatzean eta haiei errua botatzean ez da erantzukizuna onartzen. Eta erantzukizuna onartu ezean egoeraren biktima izango da.

Nola hobetu?: besteez kexatzen zaudenean konturatzean, kexatzeari utzi.

2- Ukazioa

Gauza garrantzitsuak ez sinestea, haietaz paso egitea edo ezkutatzea. Adibidezàaita hiltzen da eta lagunekin egotean, beste gauzetan hitz egitea eta horri buruz ezer ez esatea.

Nola hobetu?: emozioak bizi, ez ezkutatu.

3- Sentimenduak ezin adierazi

Sentimenduak ez adieraztea da sentitzen duguna ez sentitzea.

Nola hobetu?: tinko izan behar zara eta zure sentimenduak jakinarazi behar dituzu, ondorioak kontuan hartu gabe.

4- Besteen menpe egotea bere burua onartzeko

“Zuri gustatzen bazaitut, ni ondo nago. Zuk onartzen ez banauzu, zerbait txarra daukat”  beti egiten/esaten bada autoestima baxua duela esan nahi du.

Nola hobetu?: pertsona bakoitza ikuspuntu bat dauka; beraz ezinezkoa da jende guztiari gustatu. Norbaitek maite bazaitu, zaren moduan onartuko zaitu.

5- Mugak ez jartzea

Bakoitzaren arazoak besten arazoekin ez bereiztea. Jarrera hau “ez” esatearen ezintasunarekin lotuta dago.

Nola hobetu?: mugak jartzea erabaki eta erabaki hori bete.

KAUSAK

Hainbat kausa daude autoestima baxua izatea eragiten dutenak:

-       Negatibismoa

-       Etxean bizi den egoera

-       Gizartea

-       Bere gaitasunak zalantzan jartzea

-       Bere burua besteekin konparatzea

-       Lortzeko ezinezkoak diren helburuak jarri